Ascension

Data: 
2015.05.14 19:00
Miejscowość: 
Chorzów
Artysta: 
Marcel Peres, Schola Cantorum Minorum Chosoviensis
Chorał starorzymski - plakat
Marcel Pérès & Schola Cantorum Minorum Chosoviensis zaśpiewają razem chorał starorzymski (VI-XIII w.) na Wniebowstąpienie Pańskie (In die Ascensionis Domini - ad Missam) wg rękopisu C.74 (Biblioteca Bodmeriana) z 1071 r. oraz R.5319 (Biblioteca Vaticana) z początku XII w. Koncert odbędzie się w kościele św. Jadwigi w Chorzowie w czwartek 14 maja 2015 o godzinie 19.00. Wypadnie to zatem dokładnie w dzień, w którym jeszcze do niedawna Kościół obchodził święto Wniebowstąpienia Pańskiego (40 dzień od Niedzieli Zmartwychwstania). W repertuarze znajdą się śpiewy z repertuaru starorzymskiego dotychczas nie zarejestrowane i nie publikowane.
 
Organizatorzy: Miasto Chorzów, Parafia św. Jadwigi w Chorzowie oraz Schola Cantorum Minorum Chosoviensis. Wstęp wolny.
 
„Chorał starorzymski to swego rodzaju brama do przeszłości muzyki.“
„Ta muzyka jest bardzo głęboka. To muzyka wnętrza, nie pochodzi z zewnątrz. Jest także wesoła, ale to bardzo delikatna wesołość. Nie wesołość demonstracyjna, ale pochodząca z najgłębszych pokładów ludzkiego umysłu.“
(Marcel Pérès)
 

CHORAŁ STARORZYMSKI (VI-XIII w.)
wg rękopisu  C.74 (Biblioteca Bodmeriana) z 1071 r.
oraz R.5319 (Biblioteca Vaticana) z początku XII w.
na święto Wniebowstąpienia Pańskiego

In die Ascensionis Domini - ad Missam
ANTIPHONA: VIDI AQUAM EGREDIENTEM DE TEMPLO
ANTIPHONA: OMNES GENTES PLAUDITE MANIBUS
INTROITUS: VIRI GALILEI
KYRIE
GLORIA
EPISTOLA
ALLELUIA: SANCTUM REGNUM / ALME FORTIS / REGNAVIT DOMINUS
ALLELUIA: Ο κυριος εβασιλευσεν. Και γαρ εστερεϖσεν
EVANGELIUM
OFFERTORIUM: ASCENDIT DEUS IN IUBILATIONE
SANCTUS
AGNUS DEI
COMMUNIO: PSALLITE DOMINO
RESPONSORIUM: EXPURGATE VETUS FERMENTUM

wykonawcy:

Marcel Pérès & Schola Cantorum Minorum Chosoviensis

wstęp wolny

www.MuzykaDawna.info jest patronem medialnym wydarzenia.

Chorał starorzymski był śpiewem liturgii pontyfikalnych u św. Piotra i w innych wielkich bazylikach rzymskich od VI do końca XIII wieku. Święty Chrodegang około 750 roku wrócił ze swojej podróży do Wiecznego Miasta zafascynowany imponującym charakterem rzymskich oficjów. Stał się zagorzałym propagatorem liturgii i chorału rzymskiego, do których udało mu się przekonać króla Pepina Krótkiego. Syn Pepina, Karol Wielki, urzeczony silną i głęboką tradycją rzymską, dołożył wszelkich starań, by rozprzestrzeniła się ona w krajach Północy.
 

W oczach Karolingów chorał rzymski był najlepiej zachowanym muzycznym zabytkiem grecko-łacińskiej starożytności, którą ze wszystkich sił starali się odnowić. Kolejne reformy i pewne połączenie z dawnymi tradycjami gallikańskimi, mające miejsce w IX i X wieku, zaowocowały przemianą dawnego chorału rzymskiego i dały początek nowemu muzycznemu idiomowi, który nazywamy dzisiaj chorałem gregoriańskim. Śpiew ten rozprzestrzenił się w Cesarstwie Zachodnim i powrócił do Rzymu pod koniec XI wieku, gdzie stopniowo zajmował miejsce tego repertuaru, który był jego źródłem. Od XIV wieku chorał starorzymski popadł w zapomnienie. Został ponownie odkryty na początku wieku XX, ale nie zyskał wielkiego entuzjazmu. W tych czasach Kościół katolicki znajdował się u progu wielkiej reformy śpiewu liturgicznego, której postulaty wyrażone zostały w Motu Proprio św. Piusa X. Prace podjęte przez benedyktynów z Solesmes w celu odtworzenia chorału gregoriańskiego i liturgii rzymskiej zaczynały odnosić skutek.

Pięć pochodzących z XI i XII wieku rękopisów zawierających chorał starorzymski pokazuje wyraźnie, że chorał gregoriański praktykowany był w całej Europie Zachodniej z wyjątkiem… Rzymu. Co więcej, nowy sposób śpiewu, opracowany przez mnichów z Solesmes jako wzorcowy, nie nadawał się do zastosowania przy tym repertuarze. Chorał starorzymski rozsadzał ramy estetyczne, w obrębie których skonstruowano nowe zasady śpiewu liturgicznego. Odrzucano więc te muzyczne świadectwa, zapewniając, że reprezentowały one prymitywne, albo wręcz przeciwnie, dekadenckie stadium prawdziwej tradycji, i nie mają większej wartości muzycznej.

Dlatego też na rozpoczęcie gruntownych badań nad tymi rękopisami, najpierw pod kątem liturgicznym, a następnie muzycznym, trzeba było poczekać aż do połowy XX wieku. Doświadczenia wykonawcze przyszły jeszcze później: zapoczątkowane zostały przez Ensemble Organum dopiero w latach 80.

Chorał starorzymski powstał na przełomie późnej starożytności i średniowiecza. Pochodzi z pierwszego tysiąclecia, jest więc świadectwem czasów, w których Kościoły Wschodu i Zachodu współistniały w jedności kulturowej i duchowej. Powrót do tego repertuaru może więc być istotnym elementem uświadomienia sobie wspólnego liturgicznego dziedzictwa, które jest udziałem Kościołów wschodnich i zachodnich, a także wspólnej liturgicznej przyszłości, która ich udziałem mogłaby się stać. Praktyczna znajomość tego śpiewu pozwala również spojrzeć na nowo na historię śpiewu liturgicznego w drugim tysiącleciu, nie tylko w obrębie Kościoła łacińskiego, ale także w Kościołach wschodnich. Chorał starorzymski powinien więc zajmować centralne miejsce w obecnych przedsięwzięciach związanych z muzyką liturgiczną, tak badawczych, jak i wykonawczych.

Marcel Pérès

(tłumaczenie: Maciej Kaziński)